De mens creëert hotspots waar vleermuizen zoönoses kunnen overbrengen

05-07-2021 08:00

Categorie: Wetenschap

De mens creëert hotspots waar vleermuizen zoönoses kunnen overbrengen

Foto: Yasamin Varzideh, Redactie: Amir Mohammad Ashofteh

 

Op een nieuwe wereldkaart is te zien hoe menselijke activiteiten soms op onverwachte locaties het risico op een epidemie vergroten. Dit zou een waardevol hulpmiddel kunnen zijn voor het voorkomen van een volgende pandemie.

 

Nu de leefgebieden van mensen en dieren steeds dichter bij elkaar komen te liggen, met grote stukken bos die plaats moeten maken voor bebouwing en landbouwgrond, vrezen wetenschappers dat er steeds vaker zoönoses als COVID-19 kunnen ontstaan. Volgens sommige onderzoekers kunnen gebieden waar dergelijke drastische transformaties hebben plaatsgevonden en waar grote vleermuispopulaties leven, het beginpunt zijn van de volgende coronaviruspandemie. Een groep wetenschappers heeft onlangs in kaart gebracht waar dergelijke uitbraken mogelijk plaats kunnen vinden. Door mogelijke hotspots te identificeren kunnen wetenschappers “bijdragen aan het nadenken over manieren waarop we de kans op een nieuwe COVID-19-pandemie kunnen verkleinen,” stelt hoogleraar infectieziekten David Hayman van de Massey University in Nieuw-Zeeland, een van de betrokken onderzoekers.


Ze ontdekten dat het risico het grootst was in bepaalde gebieden in China en dat sommige gebieden in andere delen van Azië, zoals Japan, Thailand en de Filippijnen, en Europa mogelijk hotspots zouden kunnen worden. De onderzoekers merken op dat ze veranderingen in het landgebruik niet rechtstreeks kunnen linken aan de verspreiding van SARS-CoV-2 en het ontstaan van COVID-19. In de analyse worden “gebieden aangewezen waar dergelijke omstandigheden zich voor kunnen doen.

Een mogelijk hulpmiddel voor de preventie van ziekteverspreiding
Uit een eerder onderzoek bleek al dat de kans op een ebola-uitbraak groter is in gebieden waar bossen gefragmenteerd zijn geraakt. Om die reden werd dit als een criterium gebruikt voor het aanwijzen van hotspots voor het mogelijke ontstaan van coronavirus-epidemieën. Bosfragmentatie is op zichzelf geen oorzaak voor de verspreiding van ziekten. “Wanneer sprake is van een gefragmenteerd leefgebied, bestaat er meer contact tussen mensen en de dieren die in dat gebied leven.

De onderzoekers troffen in de recente studie in China het grootste aantal hotspots aan, plekken waar “bosfragmentatie, veehouderij en menselijke bewoning” samenkomen, vertelt Nikolas Galli, die promotieonderzoek doet aan de Italiaanse Politecnico di Milano en die meewerkte aan het onderzoek. De onderzoekers ontdekten ook dat er gebieden in Japan, de Filippijnen en West-Europa zijn die mogelijk hotspots kunnen worden wanneer de menselijke bebouwing, veehouderij of bosfragmentatie toeneemt, aldus Galli. Toch hopen de onderzoekers dat de kaart een waardevol hulpmiddel kan zijn in het tegengaan van ziekten. “Deze resultaten kunnen van nut zijn voor overheden bij het opstellen van plannen voor het monitoren van ziekten,” stelt een van hen, Maria Cristina Rulli, hoogleraar water- en voedselveiligheid van de Politecnico di Milano.

Aan de hand van de onderzoeksresultaten is te zien waar extra voorzorgsmaatregelen moeten worden genomen tegen mogelijke ziekteoverdracht en waar de natuur voor de zekerheid moet worden hersteld.

Vleermuizen als ziektedragers
“Vleermuizen doen het opmerkelijk goed als reservoir voor virussen,” aldus Wood. Zo kunnen ze drager zijn van rabiës, een gevaarlijke virusziekte die het menselijke zenuwstelsel aantast. Sommige soorten kunnen zonder problemen het Nipahvirus bij zich dragen, dat bij mensen voor luchtweginfecties zorgt en ebola, een ziekte waaraan wereldwijd duizenden mensen zijn overleden. Wetenschappers weten niet waarom deze gevleugelde dieren zo vaak virussen dragen, of hoe het komt dat ze zelf niet ziek worden “terwijl ze pathogenen bij zich hebben die extreem gevaarlijk zijn voor andere zoogdieren,” aldus Wood.

Kinderen die in de buurt spelen van een boom met een vleermuisnest kunnen resten van uitwerpselen mee het huis innemen of die direct in hun neus of mond krijgen. Virussen kunnen ook van vleermuizen op mensen overgaan via een tussengastheer een ander dier dat het virus van de vleermuis op een mens overbrengt. Maar de gevaarlijkste virussen, die ook het best in de gaten worden gehouden, zijn degenen die zich tussen mensen onderling kunnen verspreiden. “Dat is nog een hele prestatie voor een virus dat er aan gewend is om tussen vleermuizen en andere zoogdieren worden overgedragen,” stelt ze.