De voetsporen van Vincent van Gogh in Brabant

06-11-2021 08:00

Categorie: Geschiedenis

De voetsporen van Vincent van Gogh in Brabant

Foto: Sabrine el Alami, Redactie: Iza Oosterbosch

 

Vincent van Gogh (1853-1890) werd in Brabant geboren. Hier groeide hij op, vond hij inspiratie, zette hij zijn eerste schetsen op papier en maakte hij zijn allereerste meesterwerk: De aardappeleters.

 

Voetsporen door heel het land

Vincent van Gogh werd geboren op 30 maart 1853 als zoon van een protestantse dominee in het overwegend katholieke Zundert, Brabant. Hier vind je tegenwoordig het van Gogh huis, waar vroeger de oude pastorie stond. Vincent woonde hier tot zijn zestiende jaar met zijn ouders, drie zussen en twee broers.

 

Vincent van Gogh was tijdens zijn jeugd een afgezonderd kind dat niet altijd aansluiting vond bij zijn leeftijdsgenootjes. Zijn vader, Theodorus van Gogh, was werkzaam als predikant. Hierdoor verhuisde het gezin regelmatig van gemeente naar gemeente, waar Theodorus dan voor kleine protestantse gemeenschappen predikte. Het geloof bleef ook in Vincent's latere leven een belangrijke rol spelen.

 

Ongeveer een kwart van Van Gogh's oeuvre is gemaakt in de Brabantse streek. Het is in deze provincie waar Vincent zijn liefde voor de natuur ontdekte en uiteindelijk één van zijn meesterwerken, De Aardappeleters, zou produceren.

 

Van Gogh Brabant zet zich in voor het beschermen en behouden van de erfgoed locaties waar Van Gogh een belangrijk deel van zijn leven heeft doorgebracht. In onder andere Zundert, Etten-Leur, Nuenen, Tilburg en 's-Hertogenbosch vind je diverse projecten en monumenten die het leven van van Gogh uitlichten. Daarnaast vind je hier ook de plekken waar hij ooit zijn schildersezel neerzette, bij kerkjes en watermolens die de tand des tijds hebben overleefd.

 

Hoewel Vincent zijn tijd zowel op het platteland als in steden heeft doorgebracht, werd hij telkens teruggetrokken naar de natuur. "Van Gogh was enorm begaan met de boeren, zij werken immers met hun handen in de grond. Volgens hem staan zij daardoor het dichtste bij de natuur," vertelt Frank van den Eijnden, directeur van van Gogh Brabant. "Ze waren daarom ook regelmatig het onderwerp van zijn schilderijen."

 

Maar hoe weten we bijna anderhalve eeuw later zo veel over het leven van een kunstenaar die in zijn tijd weinig bekendheid genoot?

Het verhaal van Vincent van Gogh 

"We danken onze kennis en wetenschap aan zijn brieven en correspondentie die netjes zijn verzameld. Die brieven zijn de lijdraad om te begrijpen wat hem heeft bewogen om bepaalde onderwerpen te pakken en te schilderen." De brieven, die te vinden zijn in een digitale verzameling, verwijzen ook regelmatig terug naar het Brabantse landschap waar van Gogh is opgegroeid.

 

"Brabant is zijn oorsprong. Dit zijn de plekken waar hij het grootste deel van zijn leven heeft doorgebracht en zo zijn liefde voor de natuur heeft ontwikkeld." stelt van den Eijnden. 

 

Dat van Gogh tijdens een zenuwinzinking zijn eigen oor afsneed, is een van de bekendste drama's uit het leven van de schilder. Aanvankelijk was zijn weg naar het kunstenaarschap lang en niet zonder obstakels. Toen van Gogh achterin de 20 was besloot hij pas om zich toe te leggen op het kunstenaarschap. Ook in Brabant voltrokken er zich gebeurtenissen die uiteindelijk tekenend zouden zijn voor het levensverloop van Vincent.

 

"Persoonlijk vind ik één van de meest dramatische momenten dat hij in Nuenen onterecht werd zwartgemaakt door de pastoor. Vincents favoriete model Gordina de Groot, één van de aardappeleters, was namelijk ongehuwd zwanger. Er werd met de vinger naar hem gewezen terwijl hij dat ten stelligste ontkende. Daardoor kon hij zich niet verder ontwikkelen als schilder in het dorp."

 

Omdat Vincent wat anders was dan anderen, werd er al snel naar hem gewezen als er een schandaal opdook. "Iedereen liep netjes in de pas, maar van Gogh deed dat net eventjes anders. Dan wordt je al gauw aangewezen als zondebok."

 

Uiteindelijk vertrok Vincent naar het buitenland, waar hij nog een aantal jaren als kunstenaar werkte. Hier liet hij het grauwe, donkere karakter van zijn Brabantse werk achter zich en liet zich door andere kunstenaars inspireren om kleurrijkere werken te maken.

 

Geplaagd door financiële zorgen en zijn mentale ziekte deed Vincent van Gogh op 27 juli 1890 een poging tot zelfmoord: twee dagen later overleed hij aan zijn verwondingen.

De kracht van het non-conformisme

De unieke kracht van de dwarsdenker die Vincent van Gogh was is een belangrijk onderdeel van de boodschap die van Gogh Brabant wilt overbrengen aan het publiek. Door middel van lokale projecten zoals het wereldberoemde van Gogh Roosegaarde fietspad, Vincents Tekenlokaal in Tilburg en het GLOW project Nuenen worden innovatie en creativiteit aangemoedigd en gestimuleerd.

 

"De boodschap die we willen doorgeven aan de volgende generatie is: Blijf geloven in jezelf! Daar gaat het eigenlijk om, doorzettingsvermogen," Vertelt van den Eijnden. Ondanks de vele tegenslagen die Vincent tijdens zijn leven kende, liet hij zich niet eenvoudig uit het veld slaan. "Probeer te geloven in de kracht van jezelf en laat je niet van je pad af slaan. De wereld heeft meer dwarsdenkers nodig, daar komt uiteindelijk innovatie en vernieuwing uit voort."