Hagedis onthult indirecte rol van dierentuinen bij wildsmokkel

27-06-2021 08:00

Categorie: Dieren

Hagedis onthult indirecte rol van dierentuinen bij wildsmokkel

Foto: Sabrine el Alami, Redactie: Dylan Meijer

 

In dierentuinen die officieel in de VS en Europa zijn geaccrediteerd, worden ‘dove varanen’ gehouden. Maar volgens Maleisië en Indonesië, waar deze beschermde soort voorkomt, is geen van deze dieren op legale wijze uitgevoerd.

 

Decennialang werd aangenomen dat de zeldzame en alleen op Borneo voorkomende ‘dove varaan’ was uitgestorven, totdat wetenschappers in 2008 weer een exemplaar spotten. Het dier op de foto, in de Hoofdstedelijke Dieren- en Plantentuin van Boedapest, behoort tot de tientallen dove varanen die nu in dierentuinen in Europa en de VS worden gehouden. De ‘minikrokodil’ had een kop en opvallende schubben die in een tekenfilm over dinosauriërs niet zouden misstaan. Het was een zogenaamde ‘dove varaan’, het eerste exemplaar dat in tientallen jaren in het wild was aangetroffen.

Indonesië en Maleisië kennen al tientallen jaren strikte wetten ter bescherming van dove varanen, wat betekent dat de soort niet verzameld of verhandeld mag worden. Geen van beide landen staat de uitvoer van dove varanen toe, maar het artikel over de herontdekking wekte grote interesse onder verzamelaars, die bereid waren duizenden dollars voor één enkel exemplaar te betalen. Experts schatten dat er tussen 2013 en 2016 zo’n tweehonderd dove varanen zijn verkocht, voornamelijk aan verzamelaars in Japan, Europa en de VS. In een artikel dat op 14 juni in het vakblad Nature Conservation is verschenen, wordt erop gewezen dat talloze van de dove varanen die in geaccrediteerde dierentuinen in Europa en de VS zijn te zien, daar als gevolg van illegale handelspraktijken zijn beland.

Thomas Ziegler, curator reptielen van de Kölner Zoo in Keulen, waar vier dove varanen worden gehouden, is het ermee eens dat dierentuinen op ethische dilemma’s stuiten nu er steeds meer wilde dieren op de internationale markt worden aangeboden. Het is onduidelijk hoe het in het wild met de dove varaan gaat. In evolutionair opzicht is de soort uniek, want het is de enige in de familie van dove varanen die niet is uitgestorven. De dove varaan wordt beschouwd als ‘kwetsbaar’ voor uitsterving, zegt Mark Auliya, herpetoloog van het Zoologisches Forschungsmuseum Alexander Koenig in Bonn en lid van het team dat op verzoek van de International Union for Conservation of Nature de beschermingsstatus van het reptiel beoordeelt.

Maar tegen die tijd werden dove varanen al online en op reptielenbeurzen te koop aangeboden. Daarnaast zijn er in Europa elf geaccrediteerde dierentuinen die tenminste zestig dove varanen houden. Voor dit verhaal interviewden we zes dierentuinverzorgers en -functionarissen, die verklaarden dat de dove varanen onder hun hoede allemaal op legale wijze zijn verkregen ten behoeve van onderzoek en het behoud van de soort.

Het achterhalen van de herkomst
Zo kon hij de herkomst van de dove varanen in dertien geaccrediteerde en drie niet-geaccrediteerde dierentuinen achterhalen. Een van de geaccrediteerde dierentuinen kocht zijn dove varanen uitsluitend aan uit partijen van illegaal gesmokkelde dieren die bij douanecontroles in beslag waren genomen. De dove varanen die door iZoo aan de Praagse dierentuin werden geleverd, waren op hun beurt nakomelingen van exemplaren die in het wild waren gevangen, zoals Tsuyoshi Shirawa, eigenaar van iZoo en Japans grootste handelaar in reptielen en andere exotische dieren, toegeeft. Toen ik Shirawa in 2016 interviewde voor een boek dat ik over het onderwerp schreef, vertelde hij me dat hij geen enkele wet had overtreden toen hij dove varanen uit Maleisië en Indonesië kocht en daarna doorverkocht.

Het gevolg was dat de verkoop van dove varanen aan Europese landen voorafgaand aan 2017, toen de CITES-regels voor de soort van kracht werden, sterk toenam. Volgens de tipgever verzamelden twee Duitse handelaren in Indonesië dove varanen in het wild en smokkelden ze de dieren daarna het land uit. Volgens een mede door Nijman geschreven onderzoek uit 2014 van de organisatie Traffic, die de illegale handel in wilde dieren in de gaten houdt, begonnen niet lang daarna handelaren in heel Europa, waaronder Duitsland, de Oekraïne, Tsjechië en Frankrijk, dove varanen online aan te bieden. Ook verkocht hij in 2014 dove varanen en andere reptielen op de grootste reptielenbeurs van Europa, in het Duitse Hamm.

Volgens Nijmans artikel in Nature Conservation leverde Seipp in 2014 ook vier dove varanen aan de Hoofdstedelijke Dieren- en Plantentuin van Boedapest.

  

Exclusief: video toont bewijs van illegale tijgerhandel
Deze video, verworven door de Wildlife Justice Commission, laat een tijger zien in een faciliteit in Zuidoost-Azië die wordt gedood door middel van elektrocutie. Ook wordt getoond hoe tijgerbotten worden gekookt voor een vermeend medicinale pasta. Kids Magazine besloot deze video te delen om de realiteit van tijgerfokkerijen te laten zien.

 

Hogere verantwoordelijkheid
“We hebben duidelijk goed vooronderzoek verricht en de vereiste en juiste vergunningen van de daartoe bevoegde autoriteiten verkregen,” zegt Lessnau over de tien dove varanen die van de Praagse dierentuin zijn aangekocht. “We hebben geen bewijzen gezien die aantonen dat de ouderdieren van deze varanen op illegale wijze zijn verkregen. Volgens hem toont Nijman “niet aan dat iemand zich niet aan de wet heeft gehouden. Maar gezien de mazen in de Europese en Japanse wetgeving is het volgen van de regels misschien niet altijd genoeg, zegt Chris Shepherd, directeur van Monitor, een ngo die zich wijdt aan onderzoek naar de handel en smokkel van minder bekende diersoorten.

Ivan Rehák, voorzitter van de reptielengroep van de EAZA, houdt een officieus stamboek van dove varanen bij en is het ermee eens dat de herkomst van dove varanen in gevangenschap “problematisch” is. Maar volgens hem zijn het niet de dierentuinen geweest die de illegale smokkel hebben opgezet en de vraag naar dove varanen hebben aangewakkerd. Wat betreft het onderzoek naar de precieze herkomst van de dieren die ze aankopen, hebben ze bovendien niet de middelen om veel meer te doen dan zich aan de officiële regels te houden. “De verdenking zou niet op de schouders van iemand als Nijman mogen rusten.

Ethische argumenten
In het geval van dove varanen kunnen dierentuinen een waardevolle rol spelen in de instandhouding van populaties in gevangenschap en in beschermingsprogramma’s die “bijdragen aan het voortbestaan van de soort in de toekomst,” zegt hij. Commerciële handelaren en dierentuinen verwijzen geregeld naar habitatverlies als rechtvaardiging om populaties dove varanen en andere diersoorten in gevangenschap te houden, oftewel om over een ‘back-up’ te beschikken als de dieren in het wild zouden uitsterven. Maar voor soorten als de dove varaan, die niet op het punt staat te verdwijnen, is het verwijzen naar de verwoesting van habitats niet meer dan een “zeer algemeen en onaanvaardbaar argument,” zegt Auliya. Bovendien weten experts volgens Auliya nog niet of de achteruitgang in het aantal dove varanen op het eiland is te wijten aan stropers.

Volgens Gumal kennen de Maleisische autoriteiten een handvol strikt beschermde gebieden, waaronder enkele nationale parken, waar dove varanen voorkomen, wat het argument van habitatverlies tegenspreekt. Gumal is niet blij met het feit dat Maleisische en Indonesische wetenschappers en autoriteiten tot nu toe niet zijn betrokken bij de gesprekken tussen westerse dierentuinen over het behoud van de dove varaan. Volgens Shepherd biedt de kwestie rond dove varanen dierentuinen de kans om hun betrokkenheid bij de uitvoer van niet alleen deze specifieke soort onder de loep te nemen, maar opnieuw te kijken naar hun algehele benadering van de aankoop van wilde dieren. “Als dierentuinen een belangrijke rol in het natuurbehoud willen spelen, dan moeten ze deze puinhoop oplossen.