Hoe aaibaarder, hoe beter beschermd

20-05-2021 08:00

Categorie: Dieren

Hoe aaibaarder, hoe beter beschermd

Foto: Sabrine el Alami, Redactie: Robin Buitenhek

 

Er gaat maar weinig geld naar de lelijke eendjes van de dieren- en plantenwereld. Moet die aanpak worden herzien?

 

Deze gier van de insectenwereld kwam ooit in grote aantallen voor in 35 Amerikaanse staten, waar hij vlijtig karkassen ruimde. Inmiddels heeft de International Union for Conservation of Nature de kever de status ‘ernstig bedreigd’ toegekend. De afvalverwerker komt nu nog op vier locaties voor. Maar waar de tijger onmiddellijk herkenbaar is als symbool van natuurbescherming, weten slechts weinig mensen van het bestaan van deze nuttige kever.

Uit die tegenstelling blijkt wel hoezeer de beeldvorming wordt gedomineerd door enkele soorten. Het zijn de dieren met charisma die door non-profitorganisaties, overheden en andere groepen worden ingezet om aandacht te vragen voor natuurbescherming. We kunnen ons nu eenmaal beter identificeren met dieren die menselijke eigenschappen hebben, zoals een groot lichaam en ogen aan de voorzijde van de kop. ‘Een plant kun je moeilijk in de ogen kijken,’ zegt Hugh Possingham, hoofd wetenschappelijk onderzoek van de Australische deelstaat Queensland.

Intussen leiden veel minder bekende soorten vissen, reptielen, amfibieën en vogels in alle anonimiteit een kwijnend bestaan. Neem de Filipijnse krokodil, waarvan er nog maar zo’n honderd zijn, of de zee-engel, een haai die ooit in alle Europese wateren voorkwam en nu is uitgestorven in de Noordzee. Planten en ongewervelde dieren zijn nog impopulairder.

Wereldwijd staan meer dan 35.500 dier- en plantensoorten op het punt voor altijd te verdwijnen. Daarmee staan we voor een dilemma. Fish and Wildlife Service en andere federale organisaties soms nog geen kwart van wat ze nodig hebben om bedreigde soorten te redden. Dat is niet zo eenvoudig.

Welke soorten zijn te redden?
Al zijn ze niet pluizig en hebben ze geen grote smekende ogen, onbekende of minder fotogenieke dieren verdienen ook onze steun.

Op Madagaskar geldt het vingerdier (of ayeaye) met zijn grote ogen en lange vingers als brenger van onheil. Maar dit nachtdier eet insecten en houdt zo het bos gezond.

De ernstig bedreigde tamaroe komt alleen nog voor in één bergachtig gebied op het Filipijnse eiland Mindoro. Hij ziet er bijzonder uit en is zeldzaam, en kan uitgroeien tot beeldbepalende soort.

De numbat, familie van de buidelwolf, is het laatst overgebleven vleesetende buideldier. Hij is in 99 procent van zijn verspreidingsgebied uitgestorven.

Met zijn spanwijdte van drie meter is de Californische condor de grootste landvogel in Noord-Amerika. Toch is hij ernstig bedreigd. In gevangenschap gefokte exemplaren zijn uitgezet in Californië, Utah en Arizona.


De ernstig bedreigde tamaroe komt alleen nog voor in één bergachtig gebied op het Filipijnse eiland Mindoro. Hij is in 99 procent van zijn verspreidingsgebied uitgestorven. Met zijn spanwijdte van drie meter is de Californische condor de grootste landvogel in Noord-Amerika. In gevangenschap gefokte exemplaren zijn uitgezet in Californië, Utah en Arizona.

Fish and Wildlife Service trekt jaarlijks ruim vier miljoen dollar uit voor het herstel van Strix occidentalis caurina, een bedreigde ondersoort van de gevlekte bosuil die voorkomt langs de noordwestkust van de VS. Om het probleem gerichter aan te pakken, ontwikkelden Gerber en andere natuurbeschermers de ‘knapzakmethode’, naar de avonturier die voor onderweg alleen het hoogst noodzakelijke in zo weinig mogelijk ruimte moet zien te proppen. Ook in de soortenbescherming wil je ‘zo veel mogelijk waar voor je geld’, aldus Gerber.

Een andere methode gaat uit van hoe uniek planten en dieren zijn. Als we soorten als het vingerdier , de numbat , de schoenbekooievaar of de Chinese reuzensalamander verliezen, kan er een arsenaal aan ‘mogelijke nuttige’ soorten verloren gaan ‘die nog niet zijn onderzocht’, aldus Nisha Owen van natuurbeschermingsorganisatie On the EDGE Conservation. De ernstig bedreigde axolotl, een salamander inheems in Mexico, heeft bijvoorbeeld regeneratieve eigenschappen die interessant kunnen zijn voor de menselijke geneeskunde. Van de bovenste honderd soorten op de lijst staan hebben er negentig betere bescherming nodig, aldus Owen.

We moeten hele ecosystemen beschermen en geen afzonderlijke soorten, hoor je weleens. Er zijn ook voorstanders van de zogenoemde paraplumethode, het idee dat kleine dieren uit de omgeving van een beeldbepalende soort meeprofiteren wanneer deze wordt beschermd. China bijvoorbeeld, heeft zo hard gewerkt aan de bescherming van de geliefde reuzenpanda dat ten minste enkele van de inheemse vogels en zoogdieren uit de habitat van de panda ook beschermd zijn, zegt Stuart Pimm van de Duke University. Overheidsinstanties die zich alleen op cijfers baseren, krijgen zo volgens hem de ruimte om soorten te laten uitsterven.

De meeste dierenvrienden zijn het vermoedelijk eens met de stelling dat er over charisma niet te twisten valt. Denk aan de tamaroe, de wilde ezel of de cozumelwasbeer en zo zijn er nog veel meer. ‘Minder bekende en minder aantrekkelijke dieren kunnen, met wat extra marketinginspanning, evengoed beeldbepalende soorten worden,’ zegt Smith. Uit een door Smith ontwikkeld model blijkt dat er in de belangrijkste beschermde natuurgebieden ruim vijfhonderd beeldbepalende soorten en ‘Assepoester-dieren’ voorkomen, zowel zoogdieren als vogels en reptielen.

Meer aandacht voor deze soorten kan de financiering van en de publiciteitscampagnes voor de bescherming van leefgebieden stimuleren. Maar als natuurbeschermers moeten we zorgen dat mensen ook van andere dieren gaan houden.